Achub ein Taf

Mae ein hafonydd mewn perygl. Rydym angen symud yn gyflym i Achub ein Taf.

Afonydd yw’r asgwrn cefn ein byd naturiol. Maent yn siapio ein tirwedd ac yn cynnal amrywiaeth enfawr o fywyd gwyllt. Mae pob anifail yn dibynnu ar gyflenwad toreithiog a dibynadwy o dŵr glan. Mae afonydd yn cynnal yr amgylchedd naturiol, bywyd gwyllt, a phobl yn mesur cyfartal.

Byddai dweud bod cyflwr ein hafonydd yn y DU yn ofidus yn danddatganiad. Mae'r DU wedi'i rhestru fel un o'r gwledydd gwaethaf yn Ewrop am ansawdd dŵr, gyda 40% o afonydd yn methu ei thargedau ansawdd oherwydd llygredd. Yn y flwyddyn 2022, mi oedd carthion yn cael eu rhyddhau i mewn i ddyfrffyrdd ardraws y DU ar dros 300,000 o wahanol adegau.

Mae afonydd Cymru yn rhan o’r mater hwn, gyda 6 allan o’r 20 afonydd mwyaf llygredig yn y DU a geir yma yng Nghymru. Mi oedd y Taf ar y rhestr hon, gyda dros 9,500 o oriau o garthffosiaeth yn cael ei bwmpio i'w dyfroedd yn 2022 yn unig. Ac nid carthffosiaeth yn unig sy’n llygru’r Taf, mae yna goctel cemegol o blaladdwyr a phlastigion yn gwneud eu ffordd i mewn i'n hafon hefyd. Mae hyn yn annerbyniol ac ni ellir ei oddef unrhyw pellaf.

Nid yw ein hafonydd yn addas ar gyfer pobl na bywyd gwyllt yn bellach, a fydd afon afiach ddim ond arwain tuag at drychineb. Mae hwn yn argyfwng – ac yn un y mae’r cyhoedd ynghyd ag aelodau ein fforwm ieuenctid eisio i’w weld cael ei ddatrys ar frys.

Ein Ymgyrch

Dyma pam rydym wedi creu’r ymgyrch Achub ein Taf. Amcanion yr hymgyrch yma yw’r canlynol:

• Cysylltu gyda grwpiau sy’n taclo materion llygredd ar y Taff yn barod. Mi fyddwn yn amlygu’r waith sy’n digwydd yn barod, a agor gwahoddiad i gydweithio.
• Cynnwys y cymunedau sy’n byw ar hyd y Taf i ymgysylltu gyda’r hymgyrch. Ein nod yw cynnal cyfres o ddigwyddiadau mewn gwahanol fannau cymunedol ar hyd yr afon. Bydd hyn yn cynnwys casglu sbwriel, stondinau ymgysylltu, a sesiynnau adnabod rhywogaethau wahanol yr afon, ynghyd â digwyddiadau eraill sy’n tebyg i hyn.
• Partneru gyda ymchwilwyr i sefydlu samplu gwyddoniaeth dinasyddion o'r afon. Trwy hyn ein gobaith yw casglu tystiolaeth o’r wahanol fathau o llygredd yn yr afon. O'r fan hon, ein nod yw creu set ddata hirdymor sy'n parhau i dracio llygredd afonydd yn y dyfodol.
• Coladu’r holl data rydym am gasglu trwy’r holl digwyddiadau wahanol rydym yn cynnal. Bydd hyn yn cynnwys lluniau, blogs, data o’r prosiectau gwyddoniaeth dinasyddion, i enwi ychydig. Mi fyddwn ni’n cadw cofnod o hyn trwy ein wefan, lle gall partneriaid a aelodau o’r cyhoedd ymgysylltu gyda’r holl data.
• Cyflwyno’r dystiolaeth hon i’n gwleidyddion a’r rhai sy’n gwneud penderfyniadau. Byddwn yn defnyddio sesiynau trwy gydol y flwyddyn i ymgysylltu â'r bobl a all wneud gwahaniaeth i’r sefyllfa rydym yn wynebu, gan ddangos iddynt y dystiolaeth a'r gwaith rydym wedi bod yn ei wneud trwy gydol yr ymgyrch.

The Taff needs you - become a River Guardian 

To protect and restore the River Taff, we are inviting you to take on the role of a "River Guardian" - someone who actively cares for the river, ensuring its health & wellbeing through collective action. Whether you already work with existing groups to clean or monitor the river, or if you're just someone who is passionate and wants to get involved, we are calling for everyone to become river guardians.

By becoming a river guardian you will:

1. Be the eyes and voice for the river 

You will act as a local ambassador to your nearest stretch of the river Taff, helping us keep an eye on pollution incidents & monitoring changes in river health. You will help us map the river, noting potential pollution sources and areas where invasive species can be found. And you will speak on behalf of the river in your local community, helping to raise awareness on how we can treat our rivers more kindly.

2. Hear about ways to help the river 

We will share updates with our river guardians about upcoming events & training opportunities, whether that's through the Save our Taff campaign or through other local community groups. We will lead educational walks to learn about river wildlife, how to identify different types of pollution, how to report it, and how to speak to decision makers about river health. 

3. Celebrate the river through ceremony and art 

Reconnect and learn about the history and folklore of the river with local artists, storytellers and writers. Build a relationship to the river to reclaim collective ownership, restoring the river as a space to be enjoyed, shared, and protected by all. 

4. Join a growing community of River Guardians 

You will help to build this community from a tiny brook into a roaring river. We will host a river forum regularly where river guardians can connect with one another, share ideas together, and mobilise as a community to raise the profile of the river. This will lead to more engagement with local decision-makers and stakeholders, helping to get them on board with protecting the river.

Interested? Then share your details below and we'll be in touch with more info & how to get started. 

Eisiau cymryd rhan?

Os ydych rhwng yr oedrannau o 9-24 a eisio i helpu gyda’r ymgyrch hon, ymunwch gyda’r fforwm Sefyll Dros Natur rwan!

Oes gen ti diddordeb i cydweithio? Cysylltwch gyda ein swyddog ymgysylltu gwyllt Alex drwy’r ebost a.griffiths@welshwildlife.org

Cwbwlhau ein Arolwg

Yr ffordd hawsach i cymryd rhan ydi cwbwlhau ein arolwg llygredd afon. Bydd yr arolwg yn cymryd tua 5 munud, ac fydd yn helpu i ddeall yr problem o llygredd yma yn yr afon Taf.