Introduction | Skomer Island | Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru

Ynys Sgomer

Ar ddiwrnodau llonydd mae’r môr o amgylch Sgomer mor dryloyw mae’n bosib gweld yn ddwfn mewn i’r dŵr glasfaen.  I ran fwyaf o bobl hwn fydd eu unig gipolwg mewn i’r byd tanfor o’r warchodfa natur forol sydd bron yn anial.  Uwchben y tonnau, mae’r cyfoeth ac amrywiaeth o’r natur llawer mwy amlwg.  Fe fydd ymwelydd i’r ynys yn gynnar yn yr haf yn ffeindio’r môr yn llawn rafftiau o wylogod, llursod a phalod, sydd yn gwasgaru, yn gadael olion dyfrllyd o olion traed yng ngolau’r haul ar draws y wyneb, neu’n plymio’n ddwfn i greu llwybr i’r bad nesaol.

  Mae archwilio pellach o’r ynys yn datgelu morlin o faeau cysgodol, penrhynion amlwg, creigiau aruthrol allan yn y môr a chilfachau cysgodol, i gyd wedi lliwio gyda lliwiau graddedig y cennau.  Efallai mai’r Wick yw’r man mwyaf syfrdanol o’r holl ynys, clogwyn gogwydd gyda siliau addas i adar y môr nythol.  Mae’n rhannol gaeedig gan amffitheatr o graig ar ogwydd, sydd yn darparu golygfa berffaith o ddŵr gloyw a’r adar yn troelli a phlymio uwchben ac o dan y wyneb.

Mae’r gwylogod, llursod a phalod yn hedfan yn benderfynol i’r clogwyn, tra bod gwylanod y graig yn sglefrio’n dangnefeddus ar hyd cylchrediadau aer.  Gwelwyd hyrddiau o wylanod coesddu yn cylchdroi fel plu eira troellog, ac mae’r ail adrodd o’u galwadau ar frys yn creu cytgordiau cerddorol.  Yn y llonyddwch cysgodol mae’r aer yn pelydru gyda sŵn  yr adenydd, a galwadau croch adar y môr yn atseinio yn erbyn y creigiau a’r dŵr.

 

Hyd yn oed gyda chymaint i weld, mae yna haenen arall o natur ar yr ynys sydd ddal yn guddiedig.  Er bod y tyllau sydd yn rhwyllog ar hyd wyneb yr ynys yn i’w weld yn amlwg, mae’n anodd ceisio dychmygu’r miloedd o adar sydd yn deori wyau yn amyneddgar o dan y ddaear.

 

Dim ond dychweliad y palod aeddfed gyda phigau llawn pysgod yn sgleinio fel enfys fetelaidd sydd yn arwydd o’r wyau’n deor yn ddwfn o fewn y tyllau.  Erbyn i gywion y palod deor ym mis mai mae’r ynys yn llawn blodau ac mae’r aroglau’n llenwi’r aer.  Yn dechrau fel niwl glasaidd ysgafn yn drifftio mewn i’r pellter, mae’r dyfrlliw indigo dwys o glychau’r gog yn gorlifo’n gyflym ar draws llethrau graddol, yn creu un o’r arddangosfeydd syfrdanol o flodau gwyllt i’w ffeindio ym Mhrydain.

Mae’r nos hyd yn oed yn fwy dramatig wrth i filoedd o’r adar drycin Manaw nosol dychwelyd i’w tyllau, yn gwibio’r aer fel cysgodion ac yn syrthio’n drwsgl i’r ddaear.  Gyda nifer enfawr o adar yn galw ar yr un amser, mae angerdd eu galwadau amhersain yn mygu’r ynys mewn blanced o sŵn.

Gwelwyd morloi llwyd yr Atlantig unrhyw adeg o’r flwyddyn, yn ymdroelli’n ddioglyd gyda’i thrwynau uwchben y dŵr, neu’n torheulo ar eu hoff greigiau allan yn y môr yn y ‘Garland Stone’ lle clywir eu crïoedd cloch uchel yn codi’r clogwyn.  Yn hwyr yn yr haf, amser mae rhan fwyaf o adar y môr wedi gadael, maent yn dechrau casglu mewn niferoedd mwy o amgylch yr ynys.  Pan ddaw’r stormydd maent yn dod i’r tir, yn agos at ei gilydd, fel bod eu cyrff llwybrith, yn creu patrwm fel mosaig o gerrig.  Deuir y rhan fwyaf i gysgodi wrth y môr aflonydd, ond mae rhai yn ffeindio digon o gysgod, mewn ogofau neu ar draethau, i roi genedigaeth i’w cenawon gwyn.

Mike Alexander - 2006

Ynys Skomer

• Introduction
• Visit Skomer
• Voluntary assistant wardens
• cym

© 2006 Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru | Powered by Overseer and developed by Netring.