Ynys Skokholm

Aerial view SkokholmPhoto: Copyright Sid Howells 2003
Lleolwyd ynys Skokholm i ffwrdd o ben De Orllewinol Sir Benfro.  Mae tua 4 cilomedr i’r De orllewin o drwyn Marloes a pellter tebyg i’r De o ynys Skomer, eu chwaer mawr gwahanol iawn.  Mae Skokholm o bwysigrwydd rhyngwladol am eu adar môr amlhad ac mae hyn yn cael eu adlewyrchu trwy’r nifer o penodiadau sydd ganddo.  Mae’n SoDdGA (Safle o Ddiddordeb Gwyddonol Arbennig), rhan o AAA (Ardal Amddiffyn Arbennig) Skomer a Skokholm, rhan o Barc Cenedlaethol Arfordir Sir Benfro a rhan o AGA (Ardal Gadwraeth Arbennig) ynysoedd Sir Benfro.

Mae yna nythfa o adar drycin Manaw sydd siwr o fod y trydydd mwyaf yn y byd, yn cynnwys rhyw 15 y cant o poblogaeth y byd.  Mae yna Pedrynnau drycin amlhad sydd rhyw 20 y cant o poblogaeth yr UE.  Treuliwyd y ddau aderyn yma y rhan fwyaf o’u hamser allan ar y môr, dim ond yn dod i’r tir i cymharu, ac yna dim ond yn y nôs.  Crewyd profiad nosol anhygoel i ymwelwyr yr ynys.  Mae’r ynys hefyd yn cartref i 4500 o Balod ac mae tua 2000 o llursod a gwylagod yn amlhad ar y clogwyni. 

Red CliffsMae Skokholm hefyd yn bwysig am nifer o rhesymau hanes naturiol hefyd – mae’r llystyfiant arforol yn enghraifft prin o lystyfiant cynaledig gan cwningod; mae ffawna’r infertebratau yn cynnwys nifer o rhywogaethau prin yn genedlaethol; ac mae cennau’r clogwyni o ddiddordeb mawr.  Gwelwyd morloi llwyd yn y dŵr o amgylch yr ynys trwy gydol y flwyddyn, a welwyd yn torheulio ar y creugiau yn ystod dŵr isel yn ddyddiol.

Mae morfilod yn cael eu gweld yn agos wrth y lan, gyda cipolygon anaml o ddolffiniaid cyffredin, trwynbwl a llwyd.

Mae’r ynys tua milltir o hyd a tua hanner milltir ar draws y pwynt mwyaf llydain, ardal o 100 hectar (260 erw).  Mae’n ffiniedig gan clogwyni o hen tywodfaen coch sydd yn codi o saithdeg troedfedd yn y Gogledd Dwyrain i 160 troedfedd yn y De Orllewin ac yn aml yn cael eu curo gan stormydd.  Mae hyn wedi creu morlin o baeau a rhigolau dwfn sydd yn datgelu llawer o strata’r creigiau isod mewn amrywiaeth o lliwiau coch a porffor.  Wedi cael eu amgylchynu gan y clogwyni prydferth yma mae’r ynys yn llwyfandir ar ogwydd o’r De Orllewin i’r Gogledd Dwyrain gydag ychydig o toniadau ond llawer o frigiadau creigiog.  Ac o’r un uchaf fedrwch gweld golygfeydd panoramig ar draws yr ynys.

Bottlenose dolphinPhoto: Janet Baxter
Yn agos i canol yr ynys mae’r bwthyn gradd II rhestredig ac adeiladau fferm addasedig arall sydd o fewn yr ochr cysgodol o frigiad creigiog.  Mae’r rhain yn darparu llety i staff a 15 o ymwelwyr neu gwirfoddolwyr ar ur pryd.

Ar y pen De Dwyreiniol o’r ynys sefwyd goleudy godidog, sydd nawr yn di-griw ac yn gweithio trwy ynni’r haul. 

Mae’r ynys siwr o fod yn un o’r ynysoedd mwyaf astudiedig erioed, gyda llawer o’r gwaith wedi gwneud yn ystod yr 1950au, ac wedi gwneud yn enwog trwy llyfrau’r naturiolwr a cyn tenant yr ynys Ronald Lockley, sylfaenydd yr Ymddiriedolaeth naturiolwyr Gorllewin Cymru a oedd yn rhagflaenwr i’r Ymddiriedolaeth Natur De a Gorllewin Cymru.  Mae gan yr ynys hanes cyfoethog a diddorol gan ar un adeg neu gilydd y mae wedi bod yn cwningar, fferm, gwylfa adar ac nawr yn warchodfa natur.