Tylluanod Clustiog

Nodweddion

Mae’r dylluan glustiog ar Skomer yn hela yn y cyfnos heblaw am yr adeg ganddynt gywion ifanc yn ystod Mai a Mehefin ac yna mae’r oedolion yn weithgar trwy gydol y dydd hefyd, un o olygfeydd hyfryd yr ynys.

Mae’r dylluan glustiog aeddfed yn dylluan adain-hir (mwyaf 110cm) gyda blaenau adenydd tywyll a chlwt addurnol tywyll amlwg oddi tano’r adenydd.  Mae’r plu fel arfer wedi llinellu’n ddwfn gyda brown ar gefndir gwyn i felyn brown neu ocr ond mae yn medru amrywio.  Mae’r wyneb yn lliw gwyn bwff gydag ochrau tywyll a chlytiau du o amgylch y ddau lygad adwythig melyn.  Dim ond ychydig o wahaniaeth sydd rhwng y rhywiau, er bod gan y rhan fwyaf o fenywod marciau trymach ar gefndir bwff tywyllach yn enwedig ar waelod y corff.  Y dynion lliw olau sydd fel arfer yn hedfan dros y tiriogaethau yn ystod y dydd.  Mae’r dylluan ifanc yn lliw brown mahogani dwfn gyda llinellau trwm du ac wyneb tywyll, ond collwyd y nodweddion yma yn gyflym ac mae’r dylluan yn ystod y gaeaf cyntaf yn aml yn oleuach na’r oedolion gyda llinellau aneglur ar y corff.

Gwylio Tylluanod

Y man mwyaf tebygol i weld y tylluanod yn hedfan yw ar draws cwm y gogledd ac ar bwys Gorse Hill i’r de o’r fferm.  Weithiau eisteddwyd ar gerrig brig neu wal, er mae’n well ganddynt eistedd ar y llawr a phipio dros y llystyfiant.  Yn ystod y tymor magu plu amser mae pwysau i ddarparu i deulu mawr yn angerddol fel awn allan a’u tiriogaeth i hela ac fe welwyd bron rhywle ar Skomer

Bwydo

Mae gan Skomer poblogaeth dda o lygod y maes a’r llygoden bengron Skomer unigryw.  Mae tylluan yn bwyta dau neu tri mamal bob dydd ac mae wedi cael i amcangyfrifo eu bod nhw yn bwyta tua thrydydd o’r llygod a llygod pengrwn ar yr ynys bob blwyddyn.  Mae ysglyfaeth yn cynnwys chwilod, cwningod ifanc, adar bach, hyd yn oed madfallod a brogaod.  Gyda’r amlder o famaliaid bach a’r prinder rheibwyr ddaear yw’r prif reswm pam mae’r dylluan glustiog yn bridio’n llwyddiannus ar Skomer.

Mae’r dylluan yn bwyta’r ysglyfaeth yn gyfan, pen gyntaf, ac mae’r gweddillion anrheuliadwy yn cael eu taflu allan mewn ffurf pelet gyda ffwr llwyd yn creu clustog amddiffynedig o amgylch yr esgyrn bach miniog.  Amser mae’r cywion yn ifanc iawn mae’r oedolion yn torri’r ysglyfaeth mewn i ddarnau bach ond yn fuan yn gadael yr adar ifanc gyda’r ysglyfaeth yn gyfan ac fe ddysgwyd yn gyflym sut i’w drin.

Bridio a Nythu

Skomer yw un o’r safleoedd bridio mwyaf pwysig ar gyfer y dylluan glustiog yn Ne Prydain.  Fel arfer rhwng dau a chwe par yn nythu bob blwyddyn, tua chwarter o’r boblogaeth Gymreig, ond yn 1993 fe nythoedd 14 par a chododd 32 cyw ac yn y flwyddyn olynol fe gododd wyth neu naw par bron yr un faint o gywion. 

Yn fis Ebrill mae rhediadau carwriaeth yn ddigwyddiad aml yn y nosweithiau ond weithiau welwyd yn ystod y dydd.  Yn ystod mis Mehefin gwelwyd adar yn aml yn hela am fwyd trwy gydol y dydd ac fe anwybyddwyd pobl dawel yn gwylio.  Mae’r sefyllfa’n newid yn ddramatig unwaith i’r cywion magu plu ac erbyn diwedd mis Gorffennaf dim ond ychydig o dylluanod a welwyd ar yr ynys.  Mae’r oedolion yn bwrw plu ac yn llai gweithgar yn ystod golau dydd tra yn ôl pob son fod yr adar ifanc yn gadael yr ynys.

Credir fod y dylluan glustiog yn unwedd ond ddim o reidrwydd yn ffyddlon i’w cymar neu safle nythu yn y blynyddoedd dilynol.  Ar Skomer 1988 credir fod un dyn wedi cymharu gyda dwy fenyw ac wedi magu dau ddeoriad mewn nithoedd tua 20 medr ar wahân.

Crafiad bas yn y ddaear yw’r nyth, wedi leinio gydag unrhyw lystyfiant sydd ar gael o’r ardal gerllaw'r nyth.  Mae rhwng pedwar ac wyth wy hirgrwn, gwyn dwl ifanc yn cael i’w dodwy mewn ysbeidiau dyddiol gyda’r deori’n dechrau gyda’r wy cyntaf sydd yn golygu fod y cywion hefyd yn deori yn ysbeidiau dyddiol.  Fel arfer mae hyn yn golygu fod y cyw tylluan fwyaf yn goroesi hyd yn oed os mae bwyd yn bring ond mewn tymor da efallai magwyd pob cyw plu.

Cymerir y fenyw cyfran fwyaf o ddyletswydd y nyth ac yn gwneud y rhan fwyaf o ddeori sydd yn cymryd tua 26 diwrnod.  Yn ystod y cyfnod yma fe hedfanwyd y fenyw tuag at y dyn a chlwydo ychydig fedrau o’r nyth a derbyn bwyd neu fe hedfanwyd ef dros y safle a gostwng bwyd mewn i’r nyth.  Mae’r dyn a menyw yn bwydo’r cywion.

Mae’r cywion tylluanod fflwffiog llwyd yn ddall i ddechrau, fe agorwyd ei llygaid tua naw dydd oed, yna yn cael ei bwydo yn y nyth tan iddynt adael rhwng 12 a 17 diwrnod.  Ar ôl iddynt fagu plu maent yn gwasgaru dros ardal rhwng 50 a 200 medr oddi wrth safle’r nyth.  Ar nosweithiau ym mis Gorffennaf mae’r cywion gwasgaredig medru cael i’w weld ar ben tuswau gwair neu’n blansio ar lwyni grug yn hisian yn uchel i ddenu sylw’r oedolion am fwyd.

Ar ôl tua 12 diwrnod ymlaen mae’r cywion medru bwyta hyd at bedwar llygoden bengron y dydd ac yn parhau ar y gyfradd yma (ar yr amod fod llwyddiant hela’r rhieni’n parhau) tan yn 35 diwrnod oed amser maent fedru hedfan a dal bwyd ei hun.

Os mae’r cyw yn cael ei bygwth fe fydd yr oedolion yn hedfan uwchben, crogi, cyfarth yn gynhyrfus ‘chef, chef, chef’ ac weithiau’n plymio i lawr.  Yn y cyfamser mae’r cyw yn esgus marw hyd yn oed ar ôl cael ei phigo i fyny, neu, pan yn henach yn gwneud safiad ymosodol, yn clecian ei phigau ac yn fflwffio i fyny i’w gwneud i edrych yn fwy.

Fe all y cywion sydd yn goroesi fod nôl yn ei thiriogaethau blwyddyn yn ddiweddarach, gyda’r dyn yn clecian ei adenydd ac yn cyfarth i amddiffyn ei thiriogaeth, y fenyw yn cael ei chanlyn a’u perswadio mewn i bartneriaeth dymhorol arall.